Hendrik Conscience is - vooral na zijn dood - gebombardeerd tot hét literaire monument van de Vlaamse Beweging. Later hebben ook racistische en separatistische groeperingen geprobeerd om hem tot symbool van hun zaak te maken. Conscience was nochtans allesbehalve een separatist. Zijn Vlaamsgezindheid manifesteerde zich netjes binnen de grenzen van de Belgische staat. Toen hij zich, bewust van zijn voortrekkersrol, in de Antwerpse politieke arena stortte, nam hij een unionistisch profiel aan. Conscience wilde in de eerste plaats de communautaire en ideologische tegenstellingen overbruggen. Hij had een harmonieus koninkrijk voor ogen met twee taalgebieden, dat sterk doet denken aan het federale België van vandaag.

Conscience bleef zijn hele leven trouw aan de monarchie. Dat had veel te maken met een subsidie die hij in 1837 van Leopold I had gekregen voor zijn 'patriottische' boek 'In 't Wonderjaar'. Ook Consciences Vlaamsgezindheid kunnen we terugbrengen tot een gebeurtenis uit zijn leven. Zij het een veel vroegere. Zijn Franse vader schold hem immers geregeld uit voor 'flajut', een term die Franse soldaten onder Napoleon gebruikten om Vlaamse huursoldaten te vernederen. Later schreef Conscience over deze nare herinnering uit zijn kindertijd: 'In mijn hart zonk een eerste kiem van liefde voor de gehoonde naam van mijn geboorteland'.